توانا بود هرکه دانا بود

شعر کامل توانا بود هر که دانا بود ، معنی شعر کامل توانا بود هر که دانا بود ، مقاله درمورد شعر کامل توانا بود هر که دانا بود .


آيا توانا بود هر که دانا بود؟

«توانا بود هر که دانا بود / ز دانش دل پیر برنا بود»؛ معنای امروزی و ساده اش این است: هر کس به دانش و علم مجهز باشد، ابر قدرت می شود! به همین سادگی! آری هر کس دانش دارد، قدرت و توانایی هم دارد.

نخستین بیت از نامه ی باستان(شاه نامه)، اثر سترگ و ارجمند حکیم فردوسی «به نام خداوند جان و خرد؛ کزین برتر اندیشه برنگذرد» است. فردوسی بزرگ سخنش را با این بیت سخته و سنجیده آغازیده است. استاد فرزانه ی توس بر آن است که سخن را با نام خداوندی می آغازد که هم جان را آفریده و هم خرد را.

در داستان های گوناگون و در سراسر نامه ی باستانِ حکیم توس ابیاتی در باره ی دانش و دانایی وجود دارد که گویای ارج و ارز فراوانی است که فردوسی به دانش می نهاده است. دانشمند، توانا و پیروز و راه او به سر منزل مقصود روشن و هموار است.

چرا هر که توانا بود دانا بود؟

بیت: «توانا بود هرکه دانا بود ز دانش دل پیر برنا بود» که چون شعاری مقدس همه ی ایرانیان، بلکه مفهوم آن را همه ی جهانیان در نظر دارند، می تواند نظر واقعی شاعر ما را در باره ی دانش ( که چراغی است فرا راه افراد بشر و دنبال روان خود را به هدف و مقصود می رساند) بیان کند و روشن سازد و بنمایاند که دانندگان جز به راه حقیقت و راستی گام نمی نهند، در نتیجه آرامش و راحتی سراسر وجود آنان را فرامی گیرد:

بیاموز و بشنو ز هر دانشی که یابی ز هر دانشی رامشی
سر راستی دانش ایزدی است خنک آن که با دانش و بخردی است
بر ما شکیبایی و دانش است ز دانش روا ن ها پر از رامش است
دانش انسان را به خدا و خالق خود نزدیک می سازد. دانش و دانایی، بینایی و حقیقت شناسی است و دانشمند و دانا بینا و حقیقت شناس، این است که دوستی با افراد نادان ناخوش آیند و ناپسند است و احتراز از نادان واجب:
که ناخوش بود دوستی با کسی که مایه ندارد ز دانش بسی1
داعش و هم فکرانش در سراسر جهان زاییده ی جهل و نادانی هستند. اگر آگاهی و خرد بر جهان سایه افکند مجالی برای ظهور تفکر مخوف و ضد انسانی داعش، القاعده، طالبان و ... نخواهد بود. چیزی که فردوسی بزرگ قرن ها پیش آن را گوش زد کرده و اهمیت خرد، دانش و دانایی را در سترگ نامه اش به خوبی بیان نموده است.
در بیت یاد شده که مورد بحث ماست یعنی «توانا بود هرکه دانا بود/ ز دانش دل پیر برنا بود» پیش از انقلاب اسلامی، پاره ی نخست این بیت بی نظیر و پرمغز (توانا بود هرکه دانا بود) بر سر در مدارس کشورمان و هم چنین صفحه ی نخست کتاب های درسی نقش بسته بود. نمی دانم نخستین بار چه کسی پیشنهاد این کار را داده است اما هرکسی بوده قطعاً آدمی زیرک و باهوش بوده زیرا به کنه معنی نهفته در این لخت (مصراع) پی برده است.
اگر دو پاره ی این جمله ی مرکب را جابه جا کنیم یعنی بخوانیم «هرکه دانا بود، توانا بود» به عبارت دیگر: هرکه دانا باشد قطعاً تواناست. در جهان مدرن کنونی توانایی در دانایی است. به دیگر سخن هرکه باهوش تر و زیرک تر باشد تواناتر است. توانایی در داشتن بمب اتم و یا ارتش قوی و یا جمعیت فراوان نیست. هر کشوری که اطلاعات بیش تری در اختیار داشته باشد، قدرت بیش تری دارد. «در واقع تفاوت عمده میان کشورهای پیش رفته و عقب مانده در نقش و ارزش اطلاعات آن ها نهفته است. بر پایه ی نظریات برخی دانشمندان و سیاستمداران ... قدرت در جایی متمرکز می شود که بیش ترین اطلاعات در آن جا وجود دارد.» بدین روی هر کشوری که اطلاعات بیش تری تولید کند، با سیاست ها و برنامه های مناسب برای مهار و انتقال اطلاعات خود، توانایی تسلط بر سایر کشورها را خواهد داشت.»2
برمی گردیم به سخن دُرَربارِ حکیم توس؛ که آن را باید در سر مدارس و دانشگاه های جهان حک کرد چون شعاری است جهانی. زیرا پیامش روشن است: تعالی انسان، صلح و دوستی، محبت و عشق ورزیدن، نه به جنگ و خون ریزی و...
هیچ شاعر و نویسنده ی بزرگی چونین سخته و سنجیده سخن بر زبان نرانده است. اما با دریغ و درد این عبارت ارزشمند را از سردر مدارس و صفحه ی نخست کتاب های درسی مان پاک کردند.
در این جا به ارزش این سخن ناب و کوتاه از حکیم فردوسی پی می بریم. او سال ها پیش از کارشناسان علوم ارتباطات غربی، به اهمیت رسانه و اطلاعات پی برده است. فردوسی بزرگ سخنی ناب و بی نظیر بیان کرده است که غربیان اکنون به آن رسیده اند. همه می دانیم که در دنیای امروزی رسانه ها حاکم بلامنازع هستند. آن ها بر همه چیز سیطره دارند. البته نه هر رسانه ای بلکه رسانه هایی که «جریان ساز»ند نه «خبر»ساز. انسان سازند نه انسان سوز.
فردوسی بر آن است که اگر انسان دانش و اطلاعات همراه با بینش داشته باشد توانمند نیز هست. زیرا انسان دانا بی دلیل و بدون مطالعه هر چیزی را نمی پذیرد. بر اساس منطق و شعور برمی گزیند. نه از روی شور و احساس. ایرانیان پاک نهاد به تاسی از نیک روشی چون حکیم فردوسی به خوبی سره را از ناسره تشخیص می دهند. منافع ملی را بر منافع شخصی ترجیح می دهند.
امروزه سطح دانش و شعور آنان بسیار بالاست. انسان دانا بر اساس خرد جمعی تصمیم می گیرد نه طایفه و «هوز». در جوامعی که امور اجرایی و اداری اصولاً به « اصالت گزینش» یا « حق رای» اتکا دارد، مردم با دقت مراقب برگزیدگان خود هستند و اگر از آنان کاستی ببینند دیگر به آنان رای نخواهند داد. در این جا و در این جوامع، ارزش و اهمیت رسانه ها بیش تر محسوس می شود. در جوامع رو به توسعه نقش و وظیفه ی روزنامه نگار در برآورد نیازها، علاقه ها، سلیقه ها و انتظارهای مخاطب حساس تر و عمل به آن دشوارتر است.
شک نداریم ایرانیان نژاده در انتخابات پیش روی، بهترین را برمی گزینند. ایران دوستان را می شناسند. دزدان وطن را نیز می شناسند. بدین روی رسانه های آزاده و وطن دوست رسالت سنگینی برعهده دارند. آن ها با راهنمایی و هدایت مردم برای برگزیدن بهترین ها باید تلاش کنند. قطعاً مردم فرهیخته و دانای ایران در 29 اردی بهشت 96 «نه» ای بزرگ و تاریخی به اقتدارگرایان و تمامیت خواهان، خواهند گفت. کوتاه سخن آن که ما توانا هستیم چون داناییم.

دشمن دانا که توانا بود

به از آن دوست که نادان بود

دشمن دانا بلندت میکند

به زمینت میزند نادان دوست

مولانا جلال الدین بلخی


پی نویس ها:
1-جاذبه های فکری فردوسی، تالیف دکتر احمد رنجبر، انتشارت امیرکبیر، چاپ اول 1363 صص 154 و 155
2- مبانی ارتباطات جمعی، تالیف دکتر سید محمد دادگران، انتشارات فیروزه، چاپ سیزدهم 1388 ص 21

توانا بود هر که دانا بود
به نام خداوند جان و خرد
کزین برتر اندیشه برنگذرد
خداوند نام و خداوند جای
خداوند روزی ده رهنمای
خداوند کیوان و گردان سپهر
فروزنده ماه و ناهید و مهر
ز نام و نشان و گمان برترست
نگارنده ی بر شده پیکرست
به بینندگان آفریننده را
نبینی مرنجان دو بیننده را
نیابد بدو نیز اندیشه راه
که او برتر از نام و از جایگاه
سخن هر چه زین گوهران بگذرد
نیابد بدو راه جان و خرد
خرد گر سخن برگزیند همی
همان را گزیند که بیند همی
ستودن نداند کس او را چو هست
میان بندگی را ببایدت بست
خرد را و جان را همی سنجد اوی
در اندیشه ی سخته کی گنجد اوی
بدین آلت رای و جان و زبان
ستود آفریننده را کی توان
به هستیش باید که خستو شوی
ز گفتار بی کار یکسو شوی
پرستنده باشی و جوینده راه
به ژرفی به فرمانش کردن نگاه
توانا بود هر که دانا بود
ز دانش دل پیر برنا بود
از این پرده برتر سخنگاه نیست
ز هستی مر اندیشه را راه نیست

نزدیک به هزار سال است که ما ایرانی ها از زبان یکی از نوابغمان، این «بسته فرهنگی» را در لابلای همین بیت نازنین و روان پیچاندیم و برای انسانی که از غارها آمده بود تا خط میخی را و لوح های سنگی را وانهد و به دنیای فشرده اینترنت بپیوندد و سر از اسرار خدا در آن سوی آسمان ها در آورد، هدیه داده ایم.

در واقع، پیشرفت شگفت انگیز بشر در عرصه های گوناگون علمی، ترجمان همین اشاره لطیف حکیم توس است و این که باید اعتراف کنیم، فردوسی به درد نسل ما می خورد، دقیقا به درد نسل ما؛ نسلی که در پی برداشتن گام های بلند دانش و دانایی است؛ نسلی که می خواهد کاستی ها و سستی های علمی خویش را جبران کند و با تکیه بر فرهنگ پربار و گرانسنگ خویش به سمت فتح قله های دانش، خیز بردارد.

بیش از هزار سال است، آن حکیم بزرگ و یادگار ایران کهن، با صدایی بلند فریاد می زند که تا خردمندی و دانشوری را پیشه خود نسازید، از زندگی بهره ای درخور نخواهید برد. او در شاهنامه سترگ خود، نخست خداوندگار حکیم را ستایش می کند و سپس به ستایش علم و دانش می پردازد؛ ستایش خرد و خردورزی:

«خرد» رهنماي و «خرد» دلگشاي
«خرد» دست گيرد به هر دو سراي
از و شادماني و زويت غميست
ازويت فزوني و هم زو كميست
چه گفت آن سخن گوي مرد از «خرد»
كه دانا ز گفتار او بر خورد
كسي كاو ندارد «خرد» را ز پيش
دلش گردد از كرده خويش، ريش
هَشيوار، ديوانه خواند وُ را
همان خويش، بيگانه داند وُ را
ازويي به هر دو سراي ارجمند
گسسته خرد، پاي دارد به بند(1)

بعد در جای جای شه نامه خویش، که نه نامه ای به شاهان که نامه ای شاهانه و بزرگ است، (2) آن قدر بر اهمیت دانشوری و خردمندی تأکید می ورزد که شاعر شناسان و شعر پژوهان، به درستی او را «شاعر خرد» نامیدند.

توانا بود هرکه دانا بود , توانا بود هرکه دانا بود از کیست , توانا بود هرکه دانا بود In English , توانا بود هرکه دانا بود گنجور , توانا بود هرکه دانا بود Translation , توانا بود هرکه دانا بود یعنی چه , توانا بود هر که دانا بود معنی , توانا بود هرکه دانا بود انشا , توانا بود هرکه دانا بود از كيست , توانا بود هرکه دانا بود یعنی چی , شعر توانا بود هرکه دانا بود از کیست , شعر توانا بود هرکه دانا بود از كيست , شاعر توانا بود هر که دانا بود کیست , شاعر شعر توانا بود هرکه دانا بود کیست , توانا بود هرکه دانا بود زدانش دل پیر برنا بود از کیست , توانا بود هرکه دانا بود. این شعر از کیست , توانا بود هرکه دانا بود شعر کیست , توانا بود هرکه دانا بود شاعرش کیست , توانا بود هرکه دانا بود در انگلیسی , ترجمه توانا بود هرکه دانا بود به انگلیسی , ترجمه توانا بود هرکه دانا بود , توانا بود هرکه دانا بود زدانش دل پیر برنا بود یعنی چه , شعر توانا بود هرکه دانا بود یعنی چه , معنی انگلیسی توانا بود هرکه دانا بود , معنی توانا بود هر که دانا بود به انگلیسی , معنی شعر توانا بود هر که دانا بود , توانا بود هرکه دانا بود معني , معني بيت توانا بود هرکه دانا بود , معنى شعر توانا بود هر که دانا بود , شعر توانا بود هرکه دانا بود با معنی , معنی شعر توانا بود هر که دانا بود کلاس دوم , انشا توانا بود هرکه دانا بود , انشاء توانا بود هرکه دانا بود , موضوع انشا توانا بود هرکه دانا بود , انشا درمورد توانا بود هر که دانا بود , انشاء درباره توانا بود هرکه دانا بود , انشا با موضوع توانا بود هرکه دانا بود , انشایی در مورد توانا بود هرکه دانا بود , انشا درباره ی توانا بود هرکه دانا بود , انشاء در مورد توانا بود هرکه دانا بود , توانا بود هر که دانا بود از کیست , توانا بود هر که دانا بود یعنی چه , اشعار فردوسی , انشا درمورد توانا بود هر که دانا بود , ایران شعر , ایرانشعر , بیوگرافی فردوسی , ترانه توانا بود هر که دانا بود , تصنیف توانا بود هر که دانا بود , توانا بود هر که دارا بود , توانا بود هر که دانا بود , توانا بود هر که دانا بود از کدام شاعر است ؟ , توانا بود هر که دانا بود ز دانش دل پیر برنا بود , توانا بود هر که دانا بود گنجور , ثبت شعر , دانلود دیوان اشعار فردوسی , دانلود شاهنامه , دانلود کتاب های فردوسی , زندگینامه فردوسی , سایت شعر , سرآغاز شاهنامه , شعر , شعر ایران , شعر توانا بود هر که دانا بود از فردوسی , شعر توانا بود هر که دانا بود فردوسی , شعر کامل توانا بود هر که دانا بود , شعر های فردوسی , شعر های کامل , ضرب المثل توانا بود هر که دانا بود , غلامحسین غیب پرور فرمانده سپاه محمد رسول الله تهران شد , فردوسی , معنی شعر توانا بود هر که دانا بود , معنی شعر توانا بود هر که دانا بود کلاس چهارم , , توانا بود هرکه دانا بود از کدام شاعر است , شعر توانا بود هرکه دانا بود کلاس چهارم , ضرب المثل توانا بود هر که دانا بود , معنی بیت توانا بود هرکه دانابود , معنی شعر توانا بود هر که دانا بود کلاس دوم , انشا در مورد توانا بود هرکه دانا بود ز دانش دل پیر برنا بود , مقاله در مورد توانا بود هر که دانا بود , داستان درباره توانا بود هرکه دانا بود